C-TET EXAM गणित शिक्षाशास्ञ

 लेसन प्लॅन: उत्क्रांती — इयत्ता पाचवी (परिसर अभ्यास भाग-२)

🗓️ वर्ग: ५ वी

📖 विषय: परिसर अभ्यास (EVS)

📌 धडा:

उत्क्रांती

⏱️ कालावधी: 40–45 मिनिटे

🎯 शिक्षण उद्दिष्टे

शिक्षणानं विद्यार्थी पुढील गोष्टी करू शकतील:

उत्क्रांती या संज्ञेचा अर्थ समजून घेणे.

उत्क्रांती कशी होते आणि का होते हे स्पष्ट करणे.

स्वतःच्या परिसरातील उदाहरणे आत्मसात करणे.

चर्चा आणि प्रश्न-उत्तर पहाटे देणे.

नवीन माहिती शेअर करण्याची क्षमता वाढवणे.

🔍 पूर्व तयारी (Before Class)

📌 शिक्षकांनी:

✔ पाठातील महत्त्वाचे शब्द आणि अर्थ नोट करावे.

✔ वीडियो/पोस्टर किंवा चित्रे तयार करावी.

✔ उदाहरणांसाठी शेत, जंगल, नदी व शाळेतील परिसरा कडून माहिती जमा करावी.

📌 शिकवण्याची पद्धत (Instructional Steps)

1) प्रारंभिक क्रिया (5–7 मिनिटे):

👉 विद्यार्थ्यांना विचाराः

“उत्क्रांती म्हणजे तुम्हाला काय वाटतं?”

“परिसरात नेहमी बदल कधी दिसतात?”

छोट्या बोलणीने शिक्षक मुलांना विचारात गुंतवतात.

2) नवीन माहिती प्रस्तुती (10–12 मिनि):

📌 उत्क्रांती म्हणजे:

➡️ पर्यावरण, सजीव-असजीव, बदल आणि त्यांचे परस्पर परिणाम.

(शब्दांची सोपी व्याख्या, उदाहरणांसहित दिली जाते)

📌 शिक्षक पुढील मुद्दे सांगतील:

✔ सजीव आणि असजीवातील परस्पर संबंध

✔ परिसराबद्दल सतत बदल

(शाळेच्या परिसरा, शेजारील झाडं, नदी, प्राणी असे उदाहरणे देणे)

3) व्हिडिओ / माध्यम वापर (8–10 मिनि):

📺 शिक्षक YouTube व्हिडिओ दाखवू शकतात (जर उपलब्ध असेल).

– उत्क्रांती/परिसर अभ्यास (इयत्ता ५वी) व्हिडिओचा भाग दाखवा. �

YouTube

व्हिडिओ नंतर विद्यार्थ्यांना विचाराः

✔ या व्हिडिओत तुम्हाला काय नवीन शिकायला मिळालं?

✔ कोणते बदल तुम्हाला सर्वात रोचक वाटले?

4) गट-कार्य (10 मिनि):

📍 विद्यार्थी ३–४ लोकांच्या गटात येतील आणि पुढील मुद्द्यांवर चर्चा करतात:

📌 उदाहरणे:

“आमच्या परिसरात पर्यावरणात कोणते बदल दिसतात?”

“ही बदल कसे घडतात?”

“असं बदल सजीवांना/वनस्पतींना कसे प्रभाव करतात?”

प्रत्येक गट एक-दोन वाक्यांत आपले निष्कर्ष शेअर करील.

5) प्रश्न–उत्तर (5–7 मिनि):

शिक्षक पुढील प्रश्न विचारू शकतात:

🔹 उत्क्रांती का होते?

🔹 सजीव आणि असजीव यांचा परस्पर संबंध कसा असतो?

🔹 पर्यावरणात बदल आपल्यावर कसा परिणाम करतो?

विद्यार्थ्यांनी तोंडी किंवा लेखी उत्तर द्यावे.

📝 गृहकार्य (Homework)

🏠 विद्यार्थ्यांनी:

✏ आपल्या घराच्या/शाळेच्या परिसरातील ३ बदलांची नोंद करा आणि त्यांचे कारण लिहा.

📊 मूल्यांकन (Assessment)

✔ वर्गात प्रश्न-उत्तर

✔ गट-कार्यतील सहभाग

✔ गृहकामाची प्रगती

उत्क्रांती : MCQ Quiz (10 Marks)

1) उत्क्रांती म्हणजे काय?

सजीवांमध्ये हळूहळू होणारे बदल अचानक होणारे बदल फक्त माणसातील बदल झाडांची वाढ

2) उत्क्रांती कोणत्या कालावधीत होते?

काही दिवसांत दीर्घ काळात एका वर्षात एका महिन्यात

3) उत्क्रांतीचा सिद्धांत कोणी मांडला?

चार्ल्स डार्विन न्यूटन आईनस्टाईन गॅलिलिओ

4) उत्क्रांतीस कारणीभूत घटक कोणता?

नैसर्गिक निवड प्रदूषण पाणी अन्न

5) मानवाची उत्क्रांती कशापासून झाली असे मानले जाते?

माकडासारख्या सजीवांपासून पक्ष्यांपासून माशांपासून सरपटणाऱ्या प्राण्यांपासून

6) सजीवांमधील बदल कशामुळे टिकतात?

उपयुक्त बदल निरुपयोगी बदल सवयी खेळ

7) उत्क्रांतीचा अभ्यास कशावर आधारित असतो?

जीवाश्म चित्रे कथा कविता

8) पर्यावरणातील बदलांचा परिणाम कशावर होतो?

सजीवांवर फक्त माणसांवर फक्त झाडांवर फक्त प्राण्यांवर

9) उत्क्रांती ही प्रक्रिया कशी असते?

सतत चालणारी थांबणारी अचानक संपणारी एकदाच होणारी

10) उत्क्रांतीमुळे काय घडते?

नवीन जाती निर्माण होतात सजीव नष्ट होतात काहीच बदल होत नाही फक्त रंग बदलतो